Sabancı Üniversitesi İstanbul Milletlerarası Güç ve İklim Merkezi (IICEC) Yöneticisi Bora Şekip Güray, kritik minerallere yönelik talebin süratle arttığı bir periyotta global arzın yüksek ölçüde makul ülkelerde ağırlaştığına dikkati çekerek, Türkiye’nin hakikat adımlarla bölgesel ve global ölçekte kıymetli bir aktör haline gelebileceğini belirtti.

Güray, AA muhabirine, IICEC’in Türkiye’de bu alanda birinci sefer yayımladığı “Türkiye Kritik Güç Mineralleri Görünümü” raporunu kıymetlendirdi.

Kritik minerallerin sırf güç dalıyla hudutlu olmadığını vurgulayan Güray, bu minerallerin pak güç teknolojileri ve elektrifikasyonun yanı sıra yapay zeka, çip teknolojileri, savunma endüstrisi, robotik ve ileri gereç teknolojileri üzere birçok alanda yaygın kullanıldığını söz etti.

Güray, bu minerallere yönelik talebin süratle artmaya devam ettiğini, buna karşılık arz tarafında önemli bir ağırlaşma bulunduğunu kaydetti.

Uluslararası Güç Ajansının (IEA) datalarına işaret eden Güray, bu minerallerin üretimi ve bilhassa rafinajında yüksek konsantrasyon olduğunu, IEA’nın değerli olarak tanımladığı 20 stratejik mineralin 19’unda Çin’in ortalama yüzde 70 civarında pazar hissesine sahip olduğunu söyledi.

Güray, bu durumun tedarik güvenliği açısından riskler barındırdığının altını çizerek, tedarikte çeşitlendirmenin ehemmiyetini vurguladı.

UZUN SOLUKLU VE STRATEJİK PLANLAMA İHTİYACI

Çalışmada, Türkiye açısından değerli bulgulara ulaştıklarını belirten Güray, “Katma bedelli madencilikte kıymetli potansiyele sahip bir ülkeyiz. Madenlerimizi yalnızca ihraç etmesek, ülkemiz içerisinde rafinaj ve sürece teknolojileriyle daha katma kıymetli orta ve uç eserlere dönüştürürsek ve bunları iktisada kazandırırsak nasıl bir yarar elde edebiliriz diye baktık. Türkiye için kıymetli fırsatlardan biri bu. Bu, tedarik güvenliği, güç güvenliği değerli ve dış ticaret, cari süreçler istikrarımızı güzelleştirmek açısından da bir fırsat olarak görünüyor.” diye konuştu.

Güray, küreselde talebin süratle arttığı bir devirde arz tarafında da yüksek ağırlaşma bulunduğuna dikkati çekerek, “Türkiye’nin gerçek adımları attığı takdirde global ve bölgesel manada vakit içinde değerli bir aktör olabileceğini kıymetlendiriyoruz.” dedi.

Kritik mineraller konusunun kısa vadeli bir başlık olmadığını vurgulayan Güray, madencilikten rafinaja ve uç eserlere uzanan sürecin uzun soluklu ve stratejik planlama gerektirdiğini lisana getirdi.

Güray, bu nedenle ulusal strateji ve yol haritasına gereksinim duyulduğunu belirterek, “Önerilerimizin en doruğunda, ne yapıyorsak yapalım ulusal strateji perspektifiyle gidelim diye bir teklif var. Bunun altında da, strateji konuşuyorsak elbette yol haritası geliyor. Birçok kesim için yol haritalarına gereksinim var.” sözlerini kullandı.

Katma kıymetin rafinaj ve uç eserlere ulaşmak olduğunu anlatan Güray, “Madeni çıkardıktan sonra uygun proses ve teknolojilerle işleyerek uç eserlere gerçek gidebilirsek, ülke içinde ekonomik büyümeye ve dış ticaret istikrarında güzelleşmeye katkı sağlamak mümkün.” dedi.

Güray, bu yaklaşımın Türkiye’yi belli eserlerde ihracatçı pozisyona da taşıyabileceğini lisana getirdi.

ULUSLARARASI İŞBİRLİKLERİ TÜRKİYE İÇİN FIRSAT SUNUYOR

Güray, memleketler arası işbirliklerinin büyük değer taşıdığına işaret ederek, bakır, kobalt ve krom başta olmak üzere birçok kritik mineral açısından varlıklı rezervlere sahip Afrika’nın üretim ve bilhassa rafinaj basamağında bu potansiyeli değerlendirilemediğini, katma kıymetli madencilik açısından bu bölgenin kıymetli fırsat alanı sunduğunu aktardı.

Literatürde “lityum üçgeni” olarak anılan Latin Amerika’da dünya lityum rezervlerinin değerli kısmının bulunduğunu belirten Güray, bölgenin öteki kritik mineraller açısından da “bakir bir potansiyele” sahip olduğunu kaydetti.

Güray, misal halde Avrupa Birliği’nin de tedarik kaynaklarını çeşitlendirme arayışında olduğunu hatırlatarak, Türkiye’nin coğrafik pozisyonu prestijiyle büyük talep piyasasına komşu olduğuna dikkati çekti.

Hazar ve Orta Asya’da da kıymetli kaynakların bulunduğunu ve yeni teşebbüslerin hayata geçirilmeye başlandığını lisana getiren Güray, doğu-batı güç koridorunda hidrokarbonların yanı sıra elektrğin ve ilerleyen devirde kritik minerallerin tedarik zincirlerinin de yer alabileceğini anlattı.

Güray, bu çerçevede Türkiye için ortaya çıkan fırsatlara değinerek, şöyle devam etti:

“Belirli bölgelere ve minerallere odaklanarak, bu ülkeler ve bölgelerle işbirlikleri üzerinden de kıymet yaratılabileceğini düşünüyoruz. Kritik mineraller konusuna yalnızca Türkiye’nin iç pazarı değil, bölgesel ve global perspektifle, güçlü kaslarımızı da teknik olarak öteki istikametlerden kullanabilirsek, hakikat işbirlikleriyle hem kendi tedarik güvenliğimizi çeşitlendirme manasında yarar elde edebiliriz hem de kapasite geliştiririz. Tıpkı vakitte dünyanın bu kritik minerallerdeki güvenliğinin güçlendirilmesi gayretlerine katkı sağlayabiliriz.”

TÜRKİYE’NİN ENDER TOPRAK ELEMENTLERİ AVANTAJI

Son periyotta az toprak elementlerinin esas iktisatların kritik mineral listelerinde üst sıralarda yer aldığını aktaran Güray, bu minerallerin elektrikli araç motorlarında kullanılan kalıcı mıknatıslarda, rüzgar gücü jeneratörlerinde ve bilhassa deniz üstü rüzgar santrallerinde ağır biçimde kullanıldığını söyledi.

Güray, Çin’in yüzde 90’ın üzerindeki pazar hissesi nedeniyle bu alandaki arzın son derece ağırlaştığını kaydederek, bu durumun az toprak elementlerini stratejik bir pozisyona taşıdığını söz etti.

Türkiye’nin Eskişehir’in Beylikova ilçesinde keşfedilen 694 milyon tonluk ender toprak elementleri kaynağıyla değerli potansiyele sahip olduğunu vurgulayan ve bu kaynağın azami yarara nasıl dönüştürüleceğini anlatan Güray, şu sözleri kullandı:

“Buradaki teklifimiz nedir, katma kıymet. Madencilikten başlamak kaydıyla, yanlışsız proses ve teknolojilerle rafinaja, nihayetinde kalıcı mıknatısa kadar uzanan kıymet zincirini ülkemiz içinde kurabilmek. Bu zincirin her adımında katma bedeli tekraren kat çarpabilmek ve paha yaratabilmek mümkün. Teknolojiyi ne kadar işin içine katarsak, katma paha, ekonomik bedel ve stratejik kıymet de o kadar büyüyor. Buradaki teklifimiz, madenden mıknatısa kadar bu bedel zincirini gerçek stratejiler ve yatırım modelleriyle hayata geçirmek.”

2053 PROJEKSİYONU VE ARTAN TALEP RİSKİ

Güray, raporda güç dönüşümünün tesiriyle kritik minerallerde talebin orta ve uzun vadede nasıl şekilleneceğini incelediklerini belirterek, şunları kaydetti:

“Örneğin bakırda 2053’e kadar bugüne kıyasla 3 ila 4 katlık bir artış olabilir. Ender toprak elementlerinde ise 5 katın üzerinde, 10 kata yakın artışlar olabilir. Bugüne 1 dersek 2053’te göreceğimiz talep 8-10’dur. Bu, katma bedelli üretimi artıramazsak dışa bağımlılığımızın artacağı tarafında bir riske işaret ediyor. Bu da tedarik güvenliği ve dış ticaret istikrarları bakımından aksilikler yaratabilir. Fırsat tam da burada. Bu mineralleri aramak, bulmak, katma bedelli bir biçimde üretime geçirmek, uçtan uca tüm kademelerde sürdürülebilirliği, insanı, çevreyi, teknolojiyi gözetmek ve dışa bağımlılığı azaltmak, vakit içinde de ülkemizi bölgesel ve global bir aktör pozisyonuna getirmek, en büyük fırsat burada.”

Kaynak: Haber7