Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda giderek artan bir yapısal sorunla karşı karşıya. Büyükşehirlerde eczane açmak isteyen yeni mezun eczacılar için sistem neredeyse büsbütün kapalı. Nüfusa dayalı kota uygulaması sebebiyle bilhassa İstanbul, Ankara ve İzmit üzere metropollerde yeni eczane açma hakkı fiilen ortadan kalkmış durumda. Bu kısıtlama, mevcut eczanelerin devren satış yoluyla el değiştirmesine yol açarken, evre bedellerinin süratle yükselmesine sebep oluyor. Böylelikle eczane fiyatları, işletme kıymetinin çok ötesine geçerek âdeta “fabrika değeri” düzeylerine ulaşıyor.

Normal koşullarda sıfırdan bir eczane açmanın maliyeti 3 ile 5 milyon TL ortasında değişirken, devren satılık eczaneler için talep edilen bedeller 15 ila 25 milyon TL’yi buluyor. Satın alınan şey sadece bir işletme değil; yıllar evvel alınmış bir ruhsat, yerleşmiş müşteri kitlesi ve kota avantajı… Lakin bu tablo, mesleğin ticari bir ayrıcalık hâline geldiği tenkitlerini de beraberinde getiriyor. Bilhassa 30-40 yıl evvel ruhsat alarak eczane açmış ve bugün emeklilik kademesine gelen eczacılar, sahip oldukları ruhsatları çok yüksek bedellerle devrediyor. Hukuken ruhsat ferdî bir meslek hakkı olsa da fiiliyatta bu hak önemli bir ekonomik yarar aracına dönüşmüş durumda.

KOTALAR DOLMUŞ DURUMDA

Genç eczacılar açısından tablo ise hayli karamsar… Eczacılık fakültesinden mezun olan bir kişinin büyükşehirde kendi eczanesini açabilmesi neredeyse imkânsız. Kota sisteminin dolu olması sebebiyle ya kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak mecburiyetinde kalıyorlar ya da yüksek bedellerle devren satışa yöneliyorlar. Bir başka seçenek ise yıllarca Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde sıra sisteminde beklemek. Bu durum, mesleğe yeni adım atan eczacıları ekonomik ve mesleksel açıdan dezavantajlı bir pozisyona itiyor. Uzmanlara nazaran mevcut sistem, eczacılık mesleğini üretkenlikten fazla ruhsat sahipliği üzerinden yarar üreten bir modele dönüştürme riski taşıyor.

TİCARET ODAKLI ECZANE SORUNSALI

Eczanelerdeki yüksek evre bedelleri, dolaylı olarak hizmet kalitesine ve tüketici tecrübesine yansıyor. Rekabetin sonlu olduğu bölgelerde seçenekler azalıyor, danışmanlık hizmeti zayıflıyor ve ilaç dışı eserlerde artan satış baskısı, vatandaşların daha ticari odaklı eczanelerle müsabakasına sebep oluyor.

RUHSAT TİCARETİ VE ADALETSİZLİK DUYGUSU

Derya Kaplan, 2020 mezunu bir eczacı olarak kendi eczanesini açma hayalinin, büyükşehirlerde kota sistemi ve yüksek devren satış fiyatları sebebiyle neredeyse imkânsız hâle geldiğini belirtiyor. Kaplan “Yıllarca emek vererek aldığımız diplomaların, ruhsat ticareti nedeniyle fonksiyonsuz hâle gelmesi büyük bir adaletsizlik duygusu oluşturuyor. Bizler mesleğimizi icra etmek istiyoruz, ancak mevcut sistem genç eczacıları ya maaşlı çalışmaya ya da meslekten uzaklaşmaya zorluyor” dedi.

İHTİYACA NAZARAN DÜZENLENEBİLİR

Türkiye gazetesine konuşan ve İstanbul Bahçelievler’de eczacılık yapan Serkan Demir, mevcut eczane kota sisteminin gelir istikrarını sağlamayı amaçladığını fakat büyük kentlerde yeni mezun eczacılar için erişim sorunları oluşturduğunu tabir etti. Ruhsat zaman bedellerinin artmasının ekonomik baskı oluşturduğunu ve hem genç eczacıları hem de hizmet sunumunu etkilediğini belirten Demir, tahlil olarak ise; kotanın büsbütün kaldırılmasından çok, bölgesel gereksinimlere nazaran güncellenip genç eczacılara daha adil fırsatlar sunacak formda revize edilmesini öneriyor.

SİSTEM TEKRAR ELE ALINMALI

Uzmanlara nazaran eczacılıkta yaşanan tıkanıklığın temelinde katı nüfusa dayalı kota sistemi bulunuyor. Tahlil için yaşlı nüfus oranı, kronik hasta yoğunluğu, sıhhat kuruluşları sayısı ve bölgesel sıhhat gereksinimi üzere ek ölçütlerin sisteme dahil edilmesi gerekiyor. Ayrıyeten belli dönemlerle yeni eczane açma hakkı tanınması, kontenjanların öncelikli olarak genç mezunlara verilmesi ve emekli eczacıların devrettiği ruhsatları özgür piyasaya bırakmak yerine kamu eliyle erişilebilir hâle getirilmesi öneriliyor. Kentsel dönüşüm ve yeni yerleşim alanları planlamaya dahil edilirse ruhsat rantı azalacak ve genç eczacılar sisteme daha kolay giriş yapabilecek.

YATIRIMCI ARAYIŞINA GİRİLİYOR

Yeni mezun eczacıların sisteme tutunabilmek için yatırımcı arayışına girmesi ise meslekte yeni bir kırılgan alan oluşturuyor. Birçok, yatırımcılarla fiilî paydaşlık yapmak zorunda kalıyor. Alanda “sermaye yatırımcıda, ruhsat eczacıda” uygulamaları artarken, birtakım yatırımcıların daha çok kazanmak için ilaç dışında kozmetik, vitamin ve medikal eser satışına yönlendirme baskısı yaptığı argüman ediliyor.

Kaynak: Haber7